M. XORKXAYMER VA T. ADORNING «MA’RIFAT DIALEKTIKASI» ASARI

Volume: 1 (2026)
Authors: Qodiraliyeva Aziza Azimjon qizi
Keywords: Ma’rifat dialektikasi, instrumental aql, madaniyat industriyasi, tanqidiy nazariya, Frankfurt maktabi, ratsionallik, ommaviy madaniyat, ijtimoiy nazorat, individ erkinligi, falsafiy tahlil.
Article Type: Research Article
Article Number: 52-57
Published: May 4, 2026

Abstract

Ushbu maqolada Maks Xorkhaymer va Teodor Adorno tomonidan yozilgan “Ma’rifat dialektikasi” asarining falsafiy va ijtimoiy mazmuni tahlil qilinadi. Tadqiqotda ma’rifat tushunchasining tarixiy rivojlanishi, instrumental aql, madaniyat industriyasi va zamonaviy jamiyatda individ erkinligining cheklanishi kabi masalalar o‘rganiladi. Asarda ilgari surilgan asosiy g‘oya shundan iboratki, ma’rifat insonni jaholatdan ozod qilishga xizmat qilgan bo‘lsa-da, tarixiy jarayonda u nazorat va hukmronlik vositasiga aylangan. Maqolada dialektik va tanqidiy yondashuv asosida ma’rifatning ichki ziddiyatlari ochib beriladi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, zamonaviy ommaviy madaniyat va ratsional tizimlar inson tafakkurini standartlashtirishga olib keladi. Ushbu ish falsafa, sotsiologiya va madaniyatshunoslik uchun muhim nazariy ahamiyatga ega.

Full Text