IoT TIZIMLARIDA HUJUMNI ANIQLAŞ VA MA’LUMOTLARNI QAYTA IŞLAŞ JARAYONINI ADAPTIV BOŞQARIŞ ALGORITMI

Article Information

Download PDF

Abstract

Maqolada buyumlar interneti (IoT) tizimlarida kiberhujumlarni
aniqlaş bilan bir qatorda, aniqlangan xavfga mos ravişda ma’lumotlarni qayta işlaş
jarayonini boşqariş masalasi körib çiqiladi. IoT muhitining taqsimlangan tuzilişi,
qurilmalarning hisoblaş va energiya resurslari çeklanganligi hamda tarmoq
trafigining özgaruvçanligi an’anaviy, özgarmas himoya mexanizmlarining samaradorligini pasaytirişi mumkin. Şu sababli köp qatlamli IDS, xavf darajasini baholaş
va boşqaruv qarorini tanlaş bosqiçlarini birlaştiruvçi adaptiv yondaşuv taklif etiladi.
Modelda trafik xususiyatlari, anomaliya ehtimoli, xizmatning muhimligi va resurs
holati yagona risk körsatkiçiga keltiriladi. Risk darajasiga qarab ma’lumot oqimini
ustuvorlaştiriş, şubhali manbani mantiqiy segmentga ajratiş, sörovlar tezligini
çeklaş va hisoblaş vazifalarini edge/fog/cloud qatlamlari böylab taqsimlaş qarorlari
tanlanadi. Işda modelning matematik ifodasi, algoritm ketma-ketligi, baholaş mezonlari va tajribaviy tekşiriş rejasi bayon etilgan. Keltirilgan arxitektura tadqiqot
taklifi bölib, uning samaradorligi real yoki laboratoriya sinovlari orqali alohida
tasdiqlanişi lozim.

Keywords

IoT, kiberxavfsizlik, kiberhujum, hujumlarni aniqlaş tizimi, IDS, anomaliya, adaptiv boşqaruv, edge computing, xavf darajasi, ma’lumotlar oqimi, maşinaviy öqitiş.